Co powoduje uzależnienia?

Strona Główna » Blog »
Co powoduje uzależnienia?

Opublikowano: 20 sierpnia 2021

Uzależnienie jest chorobą i tak jak inne, może dotknąć każdego, niezależnie od pochodzenia, rasy, płci, czy też statusu społecznego. Znawcy tematu podkreślają, że mimo, iż są one utożsamiane z używkami, to wiele osób nie zdaje sobie sprawy z faktu, iż ludzie są zdolni uzależnić się od wszystkiego, niezależnie od substancji i wykonywanej czynności. Tym samym uzależnić się można zarówno od alkoholu, jak i od jedzenia słodyczy, od hazardu, jak i od robienia zakupów. Dodatkowo wraz z rozwojem technologii i wzrostem jej dostępności dla przeciętnego człowieka w społeczeństwach obserwuje się powstawanie coraz nowszych zaburzeń, charakterystycznych dla danej epoki. Inne czynności silnie uzależniające to: seks, masturbacja, pornografia, Internet, gry komputerowe, praca, spędzanie czasu przed ekranem urządzeń elektronicznych i multimedialnych.

Należy mieć na uwadze, że obecność uzależnienia, oprócz tego, że jest osobistą tragedią danej osoby, to dodatkowo zatruwa życie jej bliskich osób, całkowicie przejmując kontrolę nad funkcjonowaniem takiej rodziny. Z tego powodu tak istotne jest zapoznanie się z mechanizmami powstawania i działania uzależnień, aby zawczasu rozpocząć działania zapobiegające ich powstawaniu lub dalszemu rozwojowi.

Definicja uzależnienia

W celu zrozumienia czynników i mechanizmów generujących powstawanie uzależnienia, warto wcześniej zapoznać się z ich definicją. Przykładem jeden z nich, najbardziej powszechnej i najczęściej stosowanej jest propozycja Światowej Organizacji Zdrowia, która podaje, iż uzależnienie zaliczane jest do stanów psychicznych i fizycznych, wynikających z interakcji między środowiskiem uzależniającym, a określonym organizmem. Tym samym jest to zaburzenie zdrowia psychofizycznego. Cechami, po których można rozpoznać omawiany stan jest zmiana zachowania, a także występowaniem określonych reakcji, takich jak np. konieczność, przymus popychający daną osobę do stałego zażywania środka uzależniającego lub wykonywania określonej czynności. Zarówno określona używka, jak i czynność podejmowane są aby osiągnąć określony wpływ na psychikę, np. odurzający, poprawiający nastrój. Innym celem jest uniknięcie konsekwencji, które pojawiają się po odstawieniu substancji lub zaprzestaniu wykonywania czynności. Zwykle dotyczy to osób głęboko uzależnionych, np. w przypadku alkoholików spożywanie alkoholu eliminuje wystąpienie Alkoholowego Zespołu Abstynencyjnego. Warto mieć na uwadze, że fakt posiadania już jednego uzależnienia nie jest tożsame z tym, iż nie wystąpi w przyszłości kolejny, nowy, dodatkowy nałóg. Idąc dalej za przykładem wspomnianego już alkoholizmu, bardzo dużo alkoholików nałogowo pali tytoń.

Inne objawy charakterystyczne dla uzależnienia, uznawane za kryteria diagnostyczne to:

  • Podwyższanie tolerancji na określoną substancję – np. w przypadku alkoholizmu, osoba uzależniona zmuszona jest pić coraz więcej aby osiągnąć stan upojenia i odurzenia,
  • Pragnienie, głód, przymus konsumowania substancji,
  • Trudności lub brak kontroli zachowania wobec danej substancji,
  • Zaniedbywanie lub zaniechanie posiadanych dotychczas zainteresowań i innych źródeł dostarczania sobie przyjemności,
  • Poświęcenie większej ilości czasu na pozyskiwanie i konsumowanie używki,
  • Nierezygnowanie z nałogu mimo posiadanej wiedzy na temat jego ogólnej szkodliwości,
  • Występowanie fizjologicznych objawów odstawienia w postaci zespołu abstynencyjnego w momencie przerwania lub zmniejszania dawki używki,
  • Sięganie po używkę w celu uniknięcia zespołu abstynencyjnego.

Podział uzależnień

W literaturze przedmiotu wyszczególnia się kilka typów uzależnienia. Pierwszym z nich jest tzw. uzależnienie psychiczne, definiowane jako nabyta i niepohamowana potrzeba ciągłego wykonywania pewnej czynności lub konsumowania substancji wywołującej zmiany fizjologiczne. Uzależnienie psychiczne można zdiagnozować poprzez występowanie takich objawów jak:

  • Zwiększenie popędu, który związany jest z pozyskiwaniem środka uzależniającego,
  • Osłabienie woli,
  • Brak wykazywania jakiegokolwiek zainteresowania otoczeniem,
  • Stosowanie usprawiedliwień wobec siebie i swojego zachowania,
  • Wzrost tolerancji na działanie używki,
  • Kompulsywne zachowania i konsumpcja.

Innym, równie popularnym uzależnieniem jest typ fizyczny. Ma on związek z procesami metabolicznymi w organizmie i jest przejawem nabytej, silnej potrzeby ciągłego sięgania po używkę. Przyzwyczajony organizm do obecności określonej używki po pewnym czasie zaczyna się jej domagać, dając objawy wspomnianego już zespołu abstynencyjnego. Pojawia się np. ból głowy, wahania nastroju, zmiany tętna i ciśnienia. Aby odwrócić ten stan warto zastosować detoksykację lub odtruwanie. Dobre efekty dają również środki farmakologiczne. Co ciekawe, nie jest możliwe wystąpienie uzależnienia fizycznego bez psychicznego, ale sytuacja odwrotna jest często spotykana.

Kolejne dwa typu uzależnień to uzależnienie behawioralne – inaczej nazywane uzależnieniem od czynności (np. hazardu), a także uzależnienie społeczne – będące swojego rodzaju manifestacją potrzeby przynależenia do określonej grupy społecznej. Zwykle charakteryzują się liberalnym postrzeganiem używek. Typowe, pożądane środowiska w tym aspekcie to grupy młodzieżowe i subkultury.

Uzależnienie od alkoholu

Alkoholizm to zaburzenie psychiczne. Objawia się przekierowaniem uwagi na spożywanie i pozyskiwanie alkoholu. Czynności te podyktowane są głodem alkoholowym. Alkoholikowi brakuje umiejętności kontrolowania ilości, częstotliwości oraz pory dnia sięgania po ten typ używki. Warto dodać, że nawet odbycie długotrwałej terapii choroby alkoholowej z licznymi sukcesami, dana osoba pozostaje alkoholikiem do końca życia. Tym samym jest to zaburzenie, które jedynie można zaleczyć – wówczas mówi się o tzw. niepijących alkoholiku. Co ciekawe, chorobę alkoholową powoduje nadmierna ekspozycja na każdy rodzaj alkoholu, niezależnie czy jest on nisko-, czy wysokoprocentowy.

Mechanizmy, które przyczyniają się do powstawania uzależnienia

Uzależnienie pojawia się w momencie działania trzech mechanizmów psychologicznych zaburzających prawidłowe funkcjonowanie, sprawiających, że wcześniejszy wybór zmienia się w konieczność zażywania używki lub wykonywania danej czynności:

  • Mechanizm nałogowego regulowania uczuć – chęć poprawy humoru, zniwelowania stresu za pomocą używki,
  • Mechanizm iluzji i zaprzeczania – wypieranie ze świadomości posiadania problemu z nałogiem, okłamywanie siebie i innych w tym aspekcie, tuszowanie i ukrywanie wszelkich oznak świadczących o obecności uzależnienia w życiu danej osoby, przerzucanie odpowiedzialności za swoje niepowodzenia i problemy na innych ludzi, bagatelizowanie znaczenia swoich czynów, koloryzowanie wspomnień,
  • Mechanizm rozproszonego i rozdwojonego „ja” – przejęcie kontroli nad chorym przez przedmiot uzależnienia, brak umiejętności podejmowania trafnych decyzji, brak wpływu na otaczającą rzeczywistość, pozorne przeświadczenie odnośnie układania się spraw w sposób w sposób pożądany. W rzeczywistości osoba chora w momencie kiedy środek psychoaktywny przestaje działać odczuwa cierpienie i wstyd, przez co sięga po swoją używkę w celu zapomnienia o problemach i kompensacji negatywnych uczuć. Skutkiem działania tego mechanizmu jest tak częste wśród uzależnionych samobójstwo.

Pomoc osobom uzależnionym jest ważna

Należy mieć na uwadze, że uzależnienie nie jest fanaberią danej osoby, lecz stanowi chorobę i realny powód do zmartwień ze względu na swoje niszczycielskie działanie we wszystkich aspektach życia osoby chorej. Z tego powodu ważne jest szybkie i odpowiednie udzielenie pomocy specjalistycznej. Proces leczenia jest długi i żmudny, wymaga indywidualizacji pracy z chorym w aspekcie wyboru specjalisty, placówki i planu odwykowego. Zwykle wykorzystywana jest terapia behawioralno-poznawcza, leczenie farmakologiczne, a także pobyt w ośrodkach zamkniętych

«